Η Ελλάδα δεν μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί «ουραγός» της Ευρώπης στις ενεργειακές κοινότητες αν κοιτάξει κανείς μόνο τον αριθμό τους. Τον Μάιο του 2026 καταγράφονταν 2.541 ενεργειακές κοινότητες όλων των νομικών μορφών, ενώ σε ολόκληρη την Ευρώπη εκτιμάται ότι λειτουργούν περισσότερες από 8.000. Στην Αυστρία, μία από τις χώρες με την ταχύτερη ανάπτυξη, λειτουργούσαν περισσότερες από 3.000 ήδη στις αρχές του 2025. Οι αριθμοί, όμως, δεν λένε όλη την ιστορία – και οι διαφορετικοί εθνικοί ορισμοί δυσκολεύουν τις άμεσες συγκρίσεις.
Το πραγματικό πρόβλημα της Ελλάδας είναι τι κάνουν αυτές οι κοινότητες και ποιος ωφελείται από αυτές.
Από τα 2.562 MW έργων ενεργειακών κοινοτήτων που είχαν ηλεκτριστεί έως τον Απρίλιο του 2026, μόλις 114,1 MW – το 4,4% – αφορούσαν αυτοπαραγωγή για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των μελών τους. Το υπόλοιπο αφορά κυρίως εμπορικά έργα πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, από τον Ιανουάριο του 2024 έως τον Απρίλιο του 2026 κατατέθηκαν μόλις 61 νέες αιτήσεις έργων ενεργειακών κοινοτήτων, ένδειξη ουσιαστικού παγώματος της ανάπτυξης.
Στη χαμηλή και μέση τάση η κατάσταση είναι ακόμη πιο χαρακτηριστική: το 56% της αιτούμενης ισχύος έχει ακυρωθεί, κυρίως εξαιτίας προβλημάτων πρόσβασης στο δίκτυο. Στη Δυτική Μακεδονία, δηλαδή ακριβώς στην περιοχή όπου η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών θα έπρεπε να αποτελεί κεντρικό στοιχείο της δίκαιης μετάβασης, οι ακυρώσεις είναι ιδιαίτερα υψηλές.
Η πολιτεία θα μπορούσε να είχε κινηθεί διαφορετικά. Η μετάβαση από το virtual net metering στο net billing δημιούργησε μεγάλη περίοδο κανονιστικής αβεβαιότητας, ενώ το διαθέσιμο ηλεκτρικό περιθώριο για αυτοπαραγωγή πλησιάζει ήδη το όριο των 2 GW. Η αύξησή του στα 3 GW, με σαφή προτεραιότητα σε πραγματικές κοινότητες πολιτών, δήμων και μικρών επιχειρήσεων, αποτελεί μία συγκεκριμένη λύση.
Χρειάζονται επίσης σταθεροί κανόνες, ειδική πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνική υποστήριξη, αποθήκευση και ουσιαστική συμμετοχή ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών. Αυτά ακριβώς ζητά πλέον και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τα κράτη μέλη, προτείνοντας αξιοποίηση των Ταμείων Συνοχής, ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία για τις κοινότητες και στήριξη μικρών φωτοβολταϊκών μαζί με αποθήκευση.
Η Ελλάδα, επομένως, δεν έχει έλλειμμα ενεργειακών κοινοτήτων στα χαρτιά. Έχει έλλειμμα πραγματικής ενεργειακής δημοκρατίας. Η επιτυχία δεν πρέπει να μετριέται από το πόσοι συνεταιρισμοί συστάθηκαν, αλλά από το πόσοι πολίτες, δήμοι και μικρές επιχειρήσεις μπορούν πράγματι να παράγουν και να μοιράζονται τη δική τους καθαρή ενέργεια.
