Η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες της ΕΕ που δημιούργησαν ειδικό θεσμικό πλαίσιο για τις ενεργειακές κοινότητες. Σήμερα καταγράφονται 2.541 κοινότητες όλων των νομικών μορφών. Ο αριθμός φαίνεται εντυπωσιακός. Η πραγματική εικόνα, όμως, είναι πολύ λιγότερο θετική.
Από τα 2.562 MW έργων ενεργειακών κοινοτήτων που είχαν συνδεθεί στο δίκτυο έως τον Απρίλιο του 2026, μόλις 114,1 MW – το 4,4% – αφορούσαν αυτοπαραγωγή για την κάλυψη των αναγκών των ίδιων των μελών. Το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος αφορά εμπορικά έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Παράλληλα, από τον Ιανουάριο του 2024 έως τον Απρίλιο του 2026 υποβλήθηκαν μόλις 61 νέες αιτήσεις έργων ενεργειακών κοινοτήτων, ενώ το 56% της αιτούμενης ισχύος στη χαμηλή και μέση τάση έχει ακυρωθεί.
Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι υπάρχουν διαφορετικοί δρόμοι.
Στην Αυστρία, μια χώρα με πληθυσμό συγκρίσιμο με την Ελλάδα, λειτουργούσαν ήδη στις αρχές του 2025 πάνω από 3.000 ενεργειακές κοινότητες, ενώ μόλις τρία χρόνια νωρίτερα υπήρχαν ελάχιστες. Εκεί η ενεργειακή διαμοίραση επιτρέπεται σε όλη τη χώρα και οι τοπικές κοινότητες μπορούν να επωφελούνται ακόμη και από μειωμένες χρεώσεις δικτύου: για κοινή χρήση ενέργειας εντός δικτύου χαμηλής τάσης η έκπτωση μπορεί να φτάνει το 57%.
Η Ισπανία ακολούθησε διαφορετική στρατηγική. Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης διέθεσε 108,4 εκατ. ευρώ για την ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων και σήμερα καταγράφονται 262 ενεργές κοινότητες. Παράλληλα, έχει αναπτύξει πάνω από 9,3 GW αυτοπαραγωγής σε περισσότερες από 600.000 εγκαταστάσεις και έχει εγκαταστήσει έξυπνους μετρητές στο 99,6% των νοικοκυριών, δημιουργώντας καλύτερες τεχνικές προϋποθέσεις για ενεργειακό διαμοιρασμό.
Η Ελλάδα, αντίθετα, βλέπει την αυτοπαραγωγή να επιβραδύνεται. Η διαθέσιμη ισχύς που έχει δεσμευθεί στο δίκτυο για αυτοπαραγωγή – 2 GW – πλησιάζει ήδη στην εξάντλησή της, ενώ το νέο σύστημα net billing έχει προχωρήσει αργά.
Τι θα μπορούσε να είχε γίνει διαφορετικά;
Η κυβέρνηση θα μπορούσε να είχε δεσμεύσει περισσότερο ηλεκτρικό χώρο για ενεργειακές κοινότητες και αυτοπαραγωγή, να αυξήσει το όριο τουλάχιστον στα 3 GW, να δημιουργήσει ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία για δήμους και ευάλωτα νοικοκυριά, να προσφέρει τεχνική υποστήριξη μέσω one-stop shops και να δώσει πραγματικά κίνητρα για τοπικό διαμοιρασμό ενέργειας και αποθήκευση.
Αυτή είναι πλέον και η ευρωπαϊκή κατεύθυνση. Η Κομισιόν θέλει να αυξηθεί η ισχύς των ενεργειακών κοινοτήτων στην ΕΕ έως και στα 90 GW και ζητά καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, απλούστερους κανόνες, κοινωνική ένταξη και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών. Σήμερα υπάρχουν περισσότερες από 8.000 ενεργειακές κοινότητες στην Ευρώπη.
Η Ελλάδα λοιπόν δεν υστερεί απαραίτητα στον αριθμό των κοινοτήτων. Υστερεί στο σημαντικότερο: στο να μετατρέψει τον θεσμό σε πραγματικό εργαλείο ενεργειακής δημοκρατίας, χαμηλότερων λογαριασμών και μικρότερης εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
