Η Ελλάδα ζήτησε στις 6 Αυγούστου 2026 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επεκτείνει την εθνική ρήτρα διαφυγής, που ήδη χρησιμοποιεί για τις αμυντικές δαπάνες, και σε επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας. Σύμφωνα με το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ο ελληνικός σχεδιασμός αφορά έργα ύψους έως 1,5 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026–2028.
Τι σημαίνει όμως «ρήτρα διαφυγής»; Δεν πρόκειται για νέο ευρωπαϊκό ταμείο. Πρόκειται για δημοσιονομική ευελιξία: συγκεκριμένες εθνικές δαπάνες μπορούν προσωρινά να μην επιβαρύνουν με τον ίδιο τρόπο την αξιολόγηση της χώρας έναντι των ευρωπαϊκών ορίων αύξησης των καθαρών δαπανών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στις 18 Αυγούστου τις λεπτομερείς κατευθυντήριες γραμμές. Ο στόχος είναι σαφής: τα χρήματα πρέπει να χρηματοδοτούν μέτρα που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Στις επιλέξιμες δράσεις περιλαμβάνονται επενδύσεις στα ηλεκτρικά δίκτυα, μπαταρίες και άλλες μορφές καθαρής αποθήκευσης, νέες ΑΠΕ, ενεργειακές ανακαινίσεις, αντλίες θερμότητας, υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και μέτρα εξηλεκτρισμού της βιομηχανίας. Για τα νοικοκυριά προβλέπεται, μεταξύ άλλων, δυνατότητα στήριξης για οικιακή αποθήκευση, γεωθερμία και αντικατάσταση λεβήτων ορυκτών καυσίμων.
Εξίσου σημαντικό είναι τι δεν χρηματοδοτείται. Η Επιτροπή αποκλείει μειώσεις φόρων στα ορυκτά καύσιμα, επιδοτήσεις πετρελαίου ή φυσικού αερίου και γενικά παρεμβάσεις που απλώς μειώνουν προσωρινά το ενεργειακό κόστος χωρίς να περιορίζουν διαρθρωτικά την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η ευελιξία έχει και όρια: έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως για ενεργειακά μέτρα και έως 0,6% σωρευτικά για το 2026–2028, μέσα στο υφιστάμενο συνολικό πλαίσιο της ρήτρας.
Για την Ελλάδα, επομένως, η πραγματική αξία της ρήτρας θα κριθεί από το πού θα κατευθυνθούν τα περίπου 1,5 δισ. ευρώ. Αν χρηματοδοτήσουν δίκτυα, αποθήκευση, εξοικονόμηση και εξηλεκτρισμό, μπορούν να μειώσουν όχι μόνο τις εκπομπές αλλά και την έκθεση της χώρας στις διεθνείς τιμές φυσικού αερίου και LNG.
Η Ελλάδα, πάντως, δεν έχει ακόμη λάβει την έγκριση για τη ρήτρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε απορρίψει τον περασμένο Μάρτιο την ενεργοποίησή της για την ενεργειακή κρίση, κρίνοντας τότε ότι δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις. Το πλαίσιο άλλαξε στη συνέχεια και η Ελλάδα υπέβαλε νέο επίσημο αίτημα στις 6 Αυγούστου 2026, βάσει των νέων ευρωπαϊκών κατευθύνσεων για επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας. Η αξιολόγηση της Κομισιόν αναμένεται τον Σεπτέμβριο, ενώ, εφόσον υπάρξει θετική σύσταση, η τελική απόφαση μπορεί να ληφθεί από το Συμβούλιο ECOFIN τον Οκτώβριο.
