Energiabook
Επικαιρότητα 13 Νοέμβριος 2026

Περισσότερος ηλεκτρισμός, αλλά με τι καύσιμο; Το ερώτημα που δεν απαντάει η COP31

1΄ ανάγνωση

Φωτογραφία: Sasha Krotov - Own work, Public Domain

Η COP31 θέτει ως στόχο ο ηλεκτρισμός να καλύπτει το 35% της ενέργειας που καταναλώνεται παγκόσμια έως το 2035. Δεν λέει όμως από πού θα έρθει το ρεύμα. Τι διακυβεύεται, τι δείχνει το παράδειγμα της Τουρκίας και πού βρίσκεται η Ελλάδα.

«Η εποχή του ηλεκτρισμού παίρνει σάρκα και οστά και η 31η Διεθνής Διάσκεψη των Μερών για το Κλίμα (COP31) θα μείνει στην ιστορία ως η στιγμή που γυρίσαμε τον διακόπτη», δήλωσε ο Πρόεδρος της COP31, Μουράτ Κουρούμ, αναφερόμενος στην πρωτοβουλία γνωστή ως Παγκόσμια Δέσμευση για τον Εξηλεκτρισμό της COP31 (35-by-35 Global Electrification Pledge). Πρόσθεσε επίσης ότι ο εξηλεκτρισμός της παγκόσμιας οικονομίας είναι αναγκαίος για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την οικονομική ανάπτυξη, ειδικά στο πλαίσιο της φετινής ενεργειακής κρίσης.

Ο στόχος αύξησης της συμμετοχής του ηλεκτρισμού στην τελική κατανάλωση ενέργειας στον κόσμο στο 35% έως το 2035, από το 23% σήμερα, παρουσιάστηκε από την τουρκική προεδρία στις 10 Νοεμβρίου, δεύτερη μέρα των εργασιών, στο πρώτο Electrification Forum, που συνδιοργάνωσε με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Πρόεδρος της COP31 σημείωσε ότι ο καθορισμός του 35% έως το 2035 είναι αναγκαίος επειδή ο εξηλεκτρισμός δεν είχε συνδεθεί με την επίτευξη συγκεκριμένου στόχου στο παρελθόν.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ηλεκτρικά αυτοκίνητα στη θέση των βενζινοκίνητων/πετρελαιοκίνητων, αντλίες θερμότητας στη θέση των λεβήτων πετρελαίου και ορυκτού αερίου, ηλεκτρισμό στη θέση του ορυκτού αερίου στη βιομηχανία, και πολύ πιο ενισχυμένα δίκτυα.

Ο στόχος είναι σωστός και φιλόδοξος. Μεγάλη όμως σημασία έχει αυτό που δεν ορίζει αυτός ο στόχος. Ποιες πηγές θα τροφοδοτήσουν τον εξηλεκτρισμό. Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τα πυρηνικά ή τα ορυκτά καύσιμα, ορυκτό αέριο και άνθρακας; Γύρω από αυτήν την «παράλειψη» έχει ξεσπάσει μία ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα σύγκρουση στην Αττάλεια.

Η «παράλειψη» της Παγκόσμιας Δέσμευσης για τον Εξηλεκτρισμό

Σύμφωνα με το κείμενο της δέσμευσης, οι χώρες που θα την υπογράψουν δεσμεύονται να επιταχύνουν τον εξηλεκτρισμό μέσα από εθνικές πολιτικές, να ενισχύσουν τα δίκτυα, την αποθήκευση και την ευελιξία των συστημάτων, να κινητοποιήσουν χρηματοδότηση για τις φτωχότερες χώρες και να εξασφαλίσουν δίκαιη μετάβαση για τους εργαζόμενους.

Το κείμενο όμως δεν απαιτεί ο στόχος αυτός να επιτευχθεί μόνο με καθαρές πηγές ενέργειας. Γράφει συγκεκριμένα ότι «αναγνωρίζει πως οι διαδρομές και οι ρυθμοί εξηλεκτρισμού, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας από καθαρές πηγές και τεχνολογίες, θα διαφέρουν ανάλογα με τα διαφορετικά σημεία εκκίνησης και τα δεδομένα κάθε χώρας». Μιλά για «ποικίλες και βιώσιμες πηγές ενέργειας» χωρίς να τις ορίζει, και δεν κατονομάζει πουθενά τα ορυκτά καύσιμα. Υπάρχει μόνο μια γενική παραπομπή στην απόφαση της COP28 για «μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα» (Climate Home News). Επιπλέον, η δέσμευση έχει εθελοντικό χαρακτήρα.

Οι διαφωνίες στην Αττάλεια

Διαφορετικές απόψεις και διαφωνίες φαίνεται να υπάρχουν μεταξύ των χωρών για το εάν η δέσμευση πρέπει να κάνει ρητή αναφορά στην καθαρή ενέργεια καθώς και για το εάν πρέπει να συμπεριληφθεί στην τελική απόφαση της COP31.

Κάποιες χώρες δεν έχουν καν συμφωνήσει να υπογράψουν τη δέσμευση ενώ, κάποιες άλλες εκφράζουν επιθυμία να ισχυροποιηθεί η δέσμευση με ηλεκτρισμό από καθαρές πηγές ενέργειας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε το βήμα: η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στήριξε δημόσια τη δέσμευση στην Αττάλεια στις 11 Νοεμβρίου και ανακοίνωσε στόχο ο ηλεκτρισμός να καλύπτει το 46% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην ΕΕ έως το 2040, σχεδόν διπλάσιο από σήμερα (EU Perspectives).

Άλλες χώρες εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με τα μεγάλα κόστη που συνεπάγεται η αναβάθμιση των δικτύων ηλεκτρισμού για την περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ, καθώς και αναπτυσσόμενες χώρες εκφράζουν την ανησυχία τους λόγω έλλειψης των κατάλληλων υποδομών ώστε, να επιτύχουν τον στόχο.

Γιατί η πηγή του ρεύματος είναι το παν

Αν ο στόχος εξηλεκτρισμού καλυφθεί με ρεύμα από καθαρές πηγές ενέργειας, το όφελος θα είναι μεγάλο. Σύμφωνα με την Energy Transitions Commission, θα μείωνε την αναμενόμενη υπερθέρμανση, που με τις σημερινές πολιτικές φτάνει τουλάχιστον τους 2,6°C, κατά 0,3°C (Financial Times).

Αν όμως οι ΑΠΕ και τα δίκτυα αναπτυχθούν πιο αργά από τη ζήτηση, όπως προειδοποιεί το Climate Action Tracker, ο νέος ηλεκτρισμός μπορεί να κρατήσει σε λειτουργία μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα ή να «δικαιολογήσει» ακόμη και νέες μονάδες αερίου.

Το παράδειγμα της Τουρκίας: εξηλεκτρισμός με άνθρακα;

Η ίδια η Τουρκία που φιλοξενεί την COP31 δείχνει καθαρά γιατί το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Ενώ σήμερα ο ηλεκτρισμός καλύπτει περίπου το 22% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας της χώρας, τα ορυκτά καύσιμα παραμένουν στο 70%, όσο και το 1990 (Ember). Στην ηλεκτροπαραγωγή το 34,3% καλύφθηκε από άνθρακα και το 22,1% από ορυκτό αέριο για το 2025 (Ember).

Μια χώρα, λοιπόν, μπορεί ταυτόχρονα να αυξήσει το μερίδιο του ηλεκτρισμού και την ηλεκτροπαραγωγή από ορυκτά καύσιμα.

Και η Ελλάδα;

Με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) για το 2025, η Ελλάδα δεν ξεκινά από χαμηλά. Ο ηλεκτρισμός καλύπτει το 27,1% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας. Η χώρα είναι έκτη (6η) ανάμεσα στις 25 χώρες της ΕΕ που περιλαμβάνει το γράφημα του IEA, πάνω από τον μέσο όρο τους (23,4%).

Μερίδιο του ηλεκτρισμού στην τελική κατανάλωση ενέργειας το 2025 σε 25 χώρες της ΕΕ, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Κίνα (%). Η Ελλάδα, με 27,1%, βρίσκεται στην 6η θέση στην ΕΕ, ενώ Κίνα, Νότια Κορέα, Ιαπωνία και Σουηδία ξεπερνούν ήδη το 35%. Πηγή: IEA, CC BY 4.0.

Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού: το μερίδιο των ορυκτών καυσίμων στην ηλεκτροπαραγωγή. Τα στοιχεία του Ember δείχνουν ότι η Ελλάδα είναι βαριά εξαρτημένη στο ορυκτό αέριο. Το 2025 το 40,3% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας καλύφθηκε από ορυκτό αέριο.

Ο εξηλεκτρισμός χρειάζεται και δεύτερο σκέλος

Ο εξηλεκτρισμός είναι απαραίτητος για τη μείωση των εκπομπών αλλά χρειάζεται μια προσέγγιση «με δύο σκέλη»: περισσότερο καθαρό ρεύμα και ταυτόχρονα λιγότερα ορυκτά καύσιμα (The Conversation).

Η δέσμευση της Αττάλειας θα αποτελέσει καλή είδηση αν:

-συμπεριλάβει ρητή αναφορά σε ηλεκτροπαραγωγή από καθαρές πηγές ενέργειας και

-γίνει μέρος της τελικής απόφασης της COP31.

Την επόμενη φορά που θα ακούσουμε τη λέξη «εξηλεκτρισμός», αξίζει να ρωτήσουμε: με ποιο ρεύμα;