Σε έκθεση που δημοσιοποίησε στις 22 Σεπτεμβρίου, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (International Energy Agency – IEA) τονίζει ότι είναι απαραίτητη η μετατόπιση της τελικής κατανάλωσης ενέργειας από την καύση ορυκτών καυσίμων προς τον ηλεκτρισμό, με παράλληλο μετασχηματισμό και ενίσχυση των ηλεκτρικών δικτύων, ώστε να βασίζονται σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με αποθήκευση και να ανταποκριθούν στην αύξηση της ζήτησης.
Τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης, η οποία ζητήθηκε από την Τουρκία και την Αυστραλία, τις δυο συνδιοργανώτριες χώρες της 31ης Διάσκεψης για την Κλιματική Αλλαγή (COP31) που θα πραγματοποιηθεί τον Νοέμβριο στην Αττάλεια, είναι τα εξής:
- Ο στόχος για 35% εξηλεκτρισμό είναι απαραίτητος και εφικτός ως το 2035
Η ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι διαθέσιμες και οικονομικά αποδοτικές τεχνολογίες μπορούν να καταστήσουν εφικτό έναν στόχο όπου το 35% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας θα καλύπτεται από ηλεκτρική ενέργεια.
- Ο εξηλεκτρισμός μειώνει την έκθεση στην αβεβαιότητα των πετρελαϊκών αγορών
Ο IEA υποστηρίζει ότι οι χώρες μπορούν να ενισχύσουν την ενεργειακή τους ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα και τις επιδόσεις τους ως προς τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αντικαθιστώντας την άμεση κατανάλωση ορυκτών καυσίμων με ηλεκτρική ενέργεια, ιδιαίτερα όταν αυτή παράγεται ολοένα και περισσότερο από εγχώριες πηγές χαμηλών εκπομπών.
- Η ενεργειακή κρίση αναδεικνύει την ευαλωτότητα της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι συγκρούσεις στον Περσικό και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ κατέδειξαν πόσο γρήγορα η εξάρτηση από το διεθνώς εμπορεύσιμο πετρέλαιο και το LNG μπορεί να μεταφέρει γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς στις εγχώριες τιμές ενέργειας. Ο IEA παρουσιάζει τον εξηλεκτρισμό ως έναν τρόπο περιορισμού αυτής της έκθεσης σε εξωτερικούς κινδύνους.
- Ο ηλεκτρισμός είναι ήδη ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος φορέας ενέργειας
Η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξάνεται λόγω των ηλεκτρικών οχημάτων, των αντλιών θερμότητας, της ψύξης, της βιομηχανίας, των ηλεκτρικών συσκευών και των κέντρων δεδομένων. Εκτιμάται ότι η παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας θα αυξηθεί κατά 3,6% το 2026 και κατά 3,8% το 2027.
- Προτεραιότητα στην ηλεκτροπαραγωγή από πηγές μηδενικών εκπομπών
Ο εξηλεκτρισμός δεν μειώνει αυτόματα τις εκπομπές. Τα οφέλη του αυξάνονται όσο η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας γίνεται καθαρότερη. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναμένεται να γίνουν η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής παγκοσμίως το 2026, με το μερίδιό τους να αυξάνεται από 33% της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας το 2025 σε 37% το 2027.
Ειδικότερα για την Ευρώπη, ο IEA εκτιμά ότι περίπου το 70% της ηλεκτροπαραγωγής της ΕΕ προέρχεται ήδη από εγχώριες πηγές χαμηλών εκπομπών, ενώ οι τελικοί καταναλωτές στη βιομηχανία, τα κτίρια και τις μεταφορές καλύπτουν λιγότερο από το ένα τέταρτο των ενεργειακών τους αναγκών με ηλεκτρισμό. Αυτό σημαίνει ότι η μεγαλύτερη ανεκμετάλλευτη ευκαιρία για ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας βρίσκεται πλέον στην πλευρά της ζήτησης.
Πορεία του εξηλεκτρισμού στην Ελλάδα
Παρά την αύξηση της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ στη χώρα μας, αυτή δεν συμβαδίζει με αντίστοιχη πρόοδο στον εξηλεκτρισμό σε κρίσιμους τομείς που ακόμα εξαρτώνται από ορυκτά καύσιμα, όπως οι μεταφορές. Ιδίως για τις μεταφορές μάλιστα, η τελευταία έκθεση της Κομισιόν για την πορεία της ελληνικής οικονομίας επισημαίνει ως προτεραιότητα την απανθρακοποίηση του τομέα των μεταφορών, ο οποίος παραμένει κύρια πηγή αερίων του θερμοκηπίου. Στις συστάσεις της για τη θωράκιση της ελληνικής οικονομίας από το κόστος της εξάρτησης από πετρέλαιο και αέριο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει την ανάγκη αναπροσαρμογής του φορολογικού συστήματος προς ενίσχυση της κινητροδότησης του εξηλεκτρισμού. Επαναλαμβάνει επίσης την κατεύθυνση για παύση των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα σε όλους τους τομείς.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της Eurostat για το 2024, η Ελλάδα καταλαμβάνει την προτελευταία θέση στην ΕΕ στη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μεταφορές, με ποσοστό μόλις 3,8%. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η Νορβηγία κατέχει τα πρωτεία στον εξηλεκτρισμό των μεταφορών με εντυπωσιακό ποσοστό 33% για το 2024.
Eurostat: Ποσοστό χρήσης ανανεώσιμης ενέργειας στις μεταφορές (% επί του συνόλου) για το 2024
Το κεντρικό μήνυμα του IEA είναι ότι ο εξηλεκτρισμός δεν αποτελεί πλέον απλώς εργαλείο μείωσης των εκπομπών. Σε μια εποχή γεωπολιτικών ενεργειακών κρίσεων, μετατρέπεται σε στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας: όσο περισσότερο οι μεταφορές, τα κτίρια και η βιομηχανία λειτουργούν με ολοένα και περισσότερη εγχώρια καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, τόσο λιγότερο εκτεθειμένες είναι οι οικονομίες στις εισαγωγές πετρελαίου και αερίου.
