Οι εκπομπές από την καύση του πετρελαίου που εξορύσσεται έμεναν μέχρι σήμερα εκτός των περιβαλλοντικών μελετών. Μια απλή, ενδεικτική άσκηση ανάλυσης κόστους-οφέλους δείχνει ότι το κόστος που παραλείπεται μπορεί να είναι συγκρίσιμο ή και μεγαλύτερο από το ιδιωτικό κόστος εξόρυξης.
Η απόφαση
Στις 13 Νοεμβρίου 2026 η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Νορβηγίας επικύρωσε την ακύρωση των εγκρίσεων για τρία πετρελαϊκά κοιτάσματα της Βόρειας Θάλασσας: Breidablikk, Tyrving και Yggdrasil [1]. Ο λόγος ήταν ότι οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων δεν αξιολόγησαν τις εκπομπές που προκύπτουν όταν το πετρέλαιο και το αέριο καίγονται από τους τελικούς χρήστες, κυρίως στο εξωτερικό. Αυτές αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των εκπομπών που συνδέονται με την πετρελαϊκή δραστηριότητα. Το σκεπτικό είναι απλό: χωρίς εξόρυξη, το πετρέλαιο μένει στο υπέδαφος, άρα οι εκπομπές από την καύση του είναι προβλέψιμη συνέπεια του έργου και πρέπει να αξιολογούνται πριν δοθεί η άδεια. Η πλειοψηφία του δικαστηρίου ζήτησε επιπλέον να εξετάζονται οι σωρευτικές εκπομπές μαζί με τα υπόλοιπα πεδία της υφαλοκρηπίδας. Η κρίση στηρίζεται στην ευρωπαϊκή Οδηγία για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως την ερμήνευσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών ΕΖΕΣ [2].
Η απόφαση δεν σταματά την παραγωγή: οι εταιρείες δεν ήταν διάδικοι και οι άδειές τους δεν παύουν αυτόματα να ισχύουν [3]. Επίσης, το δικαστήριο ζήτησε να εκτιμηθούν οι εκπομπές, όχι να αποτιμηθεί η ζημιά σε χρήμα. Το επόμενο βήμα είναι δουλειά των οικονομολόγων: πόσο μεγάλη είναι αυτή η ζημιά σε σχέση με την αξία του πετρελαίου; Στα πλαίσια του μαθήματος ανάλυση Κόστους-Οφέλους που διδάσκω στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, προσπαθήσαμε να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό.
Μια ενδεικτική άσκηση
Η καύση ενός βαρελιού αργού εκλύει περίπου 0,43 τόνους CO₂ [4]. Για την αποτίμηση της ζημιάς χρησιμοποίησα δύο σενάρια.
Το πρώτο είναι συντηρητικό. Παίρνω την αγοραία τιμή του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (EU-ETS), περίπου 90 € ανά τόνο τον Νοέμβριο του 2026 [5], ως ενδεικτικό σημείο αναφοράς. Η τιμή αυτή δεν είναι εκτίμηση της παγκόσμιας κλιματικής ζημιάς· είναι η τιμή μιας αγοράς δικαιωμάτων. Τη χρησιμοποιώ για να βαθμονομήσω ένα απλό υπόδειγμα, στο οποίο η ετήσια ζημιά είναι ανάλογη με την ποσότητα CO₂ που παραμένει στην ατμόσφαιρα, σύμφωνα με την καμπύλη παραμονής που χρησιμοποιεί η IPCC [6]. Σχεδόν το μισό CO₂ παραμένει μετά από 80 χρόνια και περίπου το ένα πέμπτο για χιλιετίες. Υπολογίζω την παρούσα αξία της ζημιάς για 80 χρόνια με επιτόκια 5%, 3% και 1,5%.
Το δεύτερο σενάριο χρησιμοποιεί την πιο γνωστή επιστημονική εκτίμηση του κοινωνικού κόστους του άνθρακα (SCC): τις τιμές της αμερικανικής Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος (EPA) του 2023, που βασίζονται στους Rennert κ.ά. (2022, Nature) [7, 8]. Για εκπομπές του 2025, το SCC είναι 130, 210 και 360 δολάρια (2020) ανά τόνο, με επιτόκια 2,5%, 2% και 1,5% αντίστοιχα. Η σημερινή αμερικανική κυβέρνηση έχει σταματήσει τη χρήση τους στη ρυθμιστική πολιτική [9], αλλά παραμένουν η πιο εμπεριστατωμένη διαθέσιμη εκτίμηση.
Τα αποτελέσματα συγκρίνονται με την τιμή του Brent σε δύο σενάρια: υψηλή τιμή 95 $, κοντά στα επίπεδα του Νοεμβρίου 2026 [10], και 69 $, τον μέσο όρο του 2025, πριν τον πόλεμο με το Ιράν [11]. Ως ενδεικτικό ιδιωτικό κόστος αναφοράς χρησιμοποιώ το νεκρό σημείο (break-even) του χαρτοφυλακίου νέων έργων της Aker BP, στο οποίο ανήκει το Yggdrasil: 35–40 $ το βαρέλι, υπολογισμένο από την εταιρεία με επιτόκιο 10% [12]. Δεν είναι το κοινωνικό κόστος παραγωγής του συγκεκριμένου κοιτάσματος, δίνει όμως μια ρεαλιστική τάξη μεγέθους.

Διάγραμμα: Ενδεικτικό κοινωνικό κόστος ενός βαρελιού (ιδιωτικό κόστος αναφοράς και κλιματικό κόστος) σε δύο σενάρια αποτίμησης, έναντι της τιμής του Brent. Υπολογισμοί του συγγραφέα με τις παραδοχές του κειμένου.
Τι δείχνουν τα αποτελέσματα
Στο συντηρητικό σενάριο, το κλιματικό κόστος ενός βαρελιού είναι 30, 43 και 61 $. Με το SCC της EPA είναι 56, 90 και 155 $. Η σημερινή τιμή είναι υπερδιπλάσια του ιδιωτικού κόστους αναφοράς και ακόμη και η τιμή πριν τον πόλεμο το ξεπερνά σχεδόν κατά 85%, άρα ιδιωτικά η εξόρυξη είναι πολύ επικερδής. Το κλιματικό κόστος όμως είναι του ίδιου μεγέθους ή μεγαλύτερο: από 0,8 φορές το ιδιωτικό κόστος στο πιο συντηρητικό σενάριο έως πάνω από τέσσερις φορές με το SCC της EPA και επιτόκιο 1,5%.
Με το SCC της EPA και επιτόκιο 2%, το ενδεικτικό κοινωνικό κόστος (128 $) ξεπερνά καθαρά ακόμη και τη σημερινή υψηλή τιμή. Ακόμη και στο συντηρητικό σενάριο, με επιτόκιο 1,5% το κοινωνικό κόστος (99 $) ξεπερνά την τιμή των 95 $, και με τις τιμές πριν τον πόλεμο το ενδεικτικό καθαρό κοινωνικό όφελος είναι αρνητικό σε όλα τα σενάρια εκτός από το πιο συντηρητικό.
Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι η ενσωμάτωση της κλιματικής ζημιάς μπορεί να μεταβάλει ριζικά την οικονομική αξιολόγηση ενός πετρελαϊκού κοιτάσματος. Μια επένδυση με υψηλή ιδιωτική απόδοση μπορεί, υπό εύλογες αλλά συγκεκριμένες παραδοχές, να έχει αρνητικό καθαρό κοινωνικό όφελος. Το αποτέλεσμα δεν αποτελεί πλήρη ανάλυση κόστους-οφέλους του συγκεκριμένου κοιτάσματος, αναδεικνύει όμως το μέγεθος του κόστους που παραλείπεται όταν οι εκπομπές καύσης μένουν εκτός της αξιολόγησης.
Αυτή είναι η ουσία της κλιματικής εξωτερικότητας: σημαντικό μέρος του κοινωνικού κόστους της καύσης δεν ενσωματώνεται στην αγοραία τιμή του πετρελαίου. Ακόμη και όπου υπάρχουν μηχανισμοί τιμολόγησης των εκπομπών, οι τιμές τους δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην με την παγκόσμια οριακή κλιματική ζημιά.
Οι επιφυλάξεις
Η πιο σημαντική επιφύλαξη αφορά τη διαφορά ανάμεσα στις ακαθάριστες και τις καθαρές εκπομπές. Το δικαστήριο ζητά να αξιολογηθούν οι εκπομπές από την καύση του πετρελαίου του κοιτάσματος. Μια οικονομική ανάλυση πρέπει να εκτιμήσει την πρόσθετη παγκόσμια ζημιά σε σχέση με το σενάριο όπου το κοίτασμα δεν αναπτύσσεται. Αν μέρος του νορβηγικού πετρελαίου αντικατασταθεί από πετρέλαιο άλλων παραγωγών, η καθαρή αύξηση των εκπομπών είναι μικρότερη. Στο συντηρητικό σενάριο με επιτόκιο 3% και τιμή 69 $, αρκεί υποκατάσταση περίπου 27% για να γίνει θετικό το αποτέλεσμα· με το SCC της EPA και επιτόκιο 2% χρειάζεται περίπου 65%. Ο βαθμός υποκατάστασης δεν είναι ζήτημα φυσικής επιστήμης αλλά οικονομικής συμπεριφοράς, και αξίζει να εκτιμάται ρητά. Η κρίσιμη ερώτηση είναι: αν δεν βγει αυτό το πετρέλαιο, τι θα πάρει τη θέση του; Όσο περισσότερο άλλο πετρέλαιο, τόσο μικρότερη η καθαρή ζημιά του κοιτάσματος. Όσο περισσότερες καθαρές πηγές ή απλώς λιγότερη κατανάλωση, τόσο μεγαλύτερη.
Υπάρχει και μια αλληλεπίδραση που κάνει το ζήτημα πιο ενδιαφέρον. Η απάντηση εξαρτάται από το πόσο φθηνές και διαθέσιμες είναι οι ανανεώσιμες. Όσο προχωρά η ενεργειακή μετάβαση, τόσο πιθανότερο είναι ένα βαρέλι που δεν παράγεται να αντικατασταθεί από καθαρή ενέργεια και όχι από άλλο βαρέλι. Αυτό ενισχύει το επιχείρημα κατά νέων κοιτασμάτων με ζωή πολλών δεκαετιών, όπως αυτά που σχεδιάζονται στην Ελλάδα.
Η απόφαση υπενθυμίζει επίσης τη σημασία του χρονισμού. Η αξιολόγηση πριν από τις επενδύσεις επιτρέπει την ουσιαστική σύγκριση όλων των εναλλακτικών. Όταν οι επενδύσεις έχουν γίνει, το μη ανακτήσιμο κόστος δεν πρέπει να επηρεάζει την απόφαση για συνέχιση της παραγωγής: η εκ των υστέρων αξιολόγηση εξετάζει μόνο τα μελλοντικά κόστη και οφέλη, και μπορεί να καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα από την αρχική.
Και η Ελλάδα;
Η Ελλάδα βρίσκεται στην αρχή της διαδρομής. Τον Φεβρουάριο του 2026 υπογράφηκαν οι συμβάσεις με την κοινοπραξία Chevron–HELLENiQ ENERGY για τέσσερις θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου, που κυρώθηκαν με τον ν. 5287/2026, με σεισμικές έρευνες από τα τέλη του 2026 [13]. Η κοινοπραξία ExxonMobil–Energean–HELLENiQ ENERGY προγραμματίζει ερευνητική γεώτρηση στο Block 2 δυτικά της Κέρκυρας το 2027 [14]. Η περιβαλλοντική έγκριση του προγράμματος για τη «Νότια Πελοπόννησο» εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 [15], ενώ περιβαλλοντικές οργανώσεις είχαν επισημάνει στη διαβούλευση ελλείψεις της στρατηγικής μελέτης, όπως την πλήρη αποσιώπηση των εκπομπών μεθανίου [16], [17]. Οι ελληνικές εγκρίσεις αντιμετωπίζουν ήδη ανάλογες νομικές αμφισβητήσεις, τόσο ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας όσο και με καταγγελία περιβαλλοντικών οργανώσεων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή [18].
Οι ελληνικοί στόχοι αφορούν κυρίως φυσικό αέριο, που εκλύει λιγότερο CO₂ ανά μονάδα ενέργειας από το πετρέλαιο, αλλά σε αυτό πρέπει να προστεθούν οι διαρροές μεθανίου. Η νορβηγική απόφαση έχει μεγάλη νομολογιακή σημασία για την ερμηνεία της Οδηγίας σε όλο τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, αν και η εφαρμογή της σε συγκεκριμένες ελληνικές παραχωρήσεις απαιτεί εξέταση των αντίστοιχων διαδικασιών και μελετών.
Το πραγματικό δίδαγμα της νορβηγικής απόφασης δεν είναι ότι κάθε νέα εξόρυξη υδρογονανθράκων είναι αναγκαστικά κοινωνικά ασύμφορη. Είναι ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν μια επένδυση εξυπηρετεί το κοινωνικό συμφέρον όταν αγνοούμε σημαντικό μέρος του κόστους της. Και αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο η πλήρης και διαφανής αξιολόγηση πρέπει να προηγείται της απόφασης και όχι να ακολουθεί την επένδυση.
Πηγές
[1] Norges Høyesterett, απόφαση HR-2026-2428-S, 13.11.2026. https://www.domstol.no/no/hoyesterett/avgjorelser/avgjorelser-2026/hoyesterett—sivil/HR-2026-2428-S/
[2] Δικαστήριο ΕΖΕΣ, συμβουλευτική γνωμοδότηση E-18/24, 21.5.2025.
[3] OE Digital / Reuters, «Norway’s Top Court Invalidates Three Offshore Oilfield Approvals», 13.11.2026. https://www.oedigital.com/amp/news/544344-norway-s-top-court-invalidates-three-offshore-oilfield-approvals
[4] US EPA, Greenhouse Gas Equivalencies Calculator – Calculations and References (συντελεστής 0,43 t CO₂ ανά βαρέλι αργού). https://www.epa.gov/energy/greenhouse-gas-equivalencies-calculator-calculations-and-references
[5] GMK Center, «European carbon prices exceeded €90/t in November», Νοέμβριος 2026· OPIS, 2026. https://gmk.center/en/news/european-carbon-prices-exceeded-e90-t-in-november/
[6] Joos, F. κ.ά. (2013), «Carbon dioxide and climate impulse response functions for the computation of greenhouse gas metrics», Atmospheric Chemistry and Physics 13, 2793–2825.
[7] US EPA (2023), Report on the Social Cost of Greenhouse Gases: Estimates Incorporating Recent Scientific Advances. https://www.epa.gov/system/files/documents/2023-12/epa_scghg_2023_report_final.pdf
[8] Rennert, K. κ.ά. (2022), «Comprehensive evidence implies a higher social cost of CO₂», Nature 610, 687–692.
[9] E&E News, «White House bars agencies from using social cost of carbon», 9.5.2025. https://www.eenews.net/articles/white-house-bars-agencies-from-using-social-cost-of-carbon/
[10] Trading Economics, Brent crude oil, Νοέμβριος 2026. https://tradingeconomics.com/commodity/brent-crude-oil
[11] US EIA, «Crude oil prices fell in 2025 amid oversupply», 5.1.2026. https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=66944
[12] Aker BP, Production outlook (Q3 2023): break-even χαρτοφυλακίου 35–40 $/βαρέλι με επιτόκιο 10%· Aker BP, Q3 2025 conference call: μοναδιαίο κόστος παραγωγής ~7 $/boe. https://akerbp.com/wp-content/uploads/2023/11/2023-q3-production-outlook.pdf
[13] Powergame.gr, «Υδρογονάνθρακες: Μπήκαν οι υπογραφές στις συμβάσεις παραχώρησης με Chevron-HelleniQ Energy», 16.2.2026· Naftemporiki, χρονοδιάγραμμα ερευνών· The Press Project, κύρωση με ν. 5287/2026.
[14] Newmoney.gr, «Υδρογονάνθρακες: Chevron και ExxonMobil φέρνουν νέες γεωτρήσεις σε Ιόνιο και Κέρκυρα», 2026.
[15] ot.gr, «Chevron: Πράσινο στους περιβαλλοντικούς όρους για το block “Νότια Πελοπόννησος”», 11.12.2025. https://www.ot.gr/2025/12/11/energeia/fysiko-aerio/chevron-prasino-stous-perivallontikous-orous-gia-to-block-notia-peloponnisos/
[16] Greenpeace Ελλάδα, «Εξόρυξη υδρογονανθράκων και στη Νότια Πελοπόννησο;», 13.5.2025 (σχόλια WWF Ελλάς, Πέλαγος, Greenpeace στη ΣΜΠΕ). https://www.greenpeace.org/greece/issues/klima/57968/exoryxi-ydrogonantrakon-kai-sti-notia-peloponniso/
[17] https://www.wwf.mg/?20854866/————–
[18] ClientEarth, «NGOs urge European Commission to intervene as Greece flouts EU law for benefit of oil and gas activities», 14.12.2023, https://www.clientearth.org/latest/press-office/press/ngos-urge-european-commission-to-intervene-as-greece-flouts-eu-law-for-benefit-of-oil-and-gas-activities/ · Greenpeace Ελλάδα, «Δικάστηκε σήμερα στο ΣτΕ η προσφυγή κατά του προγράμματος εξόρυξης υδρογονανθράκων στην Κρήτη», https://www.greenpeace.org/greece/issues/klima/47622/ste-prosfygi-exoryxeis-kriti/




