Energiabook
Επικαιρότητα 8 Νοέμβριος 2026

Ο πρώτος παγκόσμιος οδικός χάρτης για τα ορυκτά καύσιμα στο τραπέζι της COP31 για το κλίμα

1΄ ανάγνωση

 

«Εθελοντικός, αλλά ο πρώτος που περιγράφει πώς ο κόσμος μπορεί να αφήσει πίσω του πετρέλαιο, αέριο και άνθρακα. Επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η Αττάλεια»

Στις 3 Νοεμβρίου 2026, έξι μέρες πριν ξεκινήσει η 31η Διεθνής Διάσκεψη των Μερών για το Κλίμα (COP31) που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια (9-20/11), ο Πρόεδρος της προηγούμενης COP30, Αντρέ Κορέα ντο Λάγκο, και η Διευθύνουσα Σύμβουλος (CEO),  Άνα Τόνι, παρουσίασαν τον πρώτο παγκόσμιο οδικό χάρτη για την απεξάρτηση των ενεργειακών συστημάτων από τα ορυκτά καύσιμα.

Το 2023, στην COP28 στο Ντουμπάι, τα μέλη/μέρη συμφώνησαν για πρώτη φορά στο στόχο της «απεξάρτησης των ενεργειακών συστημάτων από τα ορυκτά καύσιμα με δίκαιο, συντεταγμένο και ισότιμο τρόπο, επιταχύνοντας τη δράση στην τρέχουσα σημαντική δεκαετία ώστε, να επιτύχουμε την κλιματική ουδετερότητα το 2050».

Αν και ο παγκόσμιος οδικός χάρτης δεν συμπεριλήφθηκε τελικά στα όσα συμφωνήθηκαν στο Μπελέμ, τον Νοέμβριο του 2025, εξαιτίας έντονης πίεσης που ασκήθηκε, η βραζιλιάνικη Προεδρία ανακοίνωσε ότι  θα σχεδίαζε τον παγκόσμιο οδικό χάρτη εκτός της Διάσκεψης.

Ένας χάρτης εκτός διαπραγμάτευσης

Η δέσμευση τηρήθηκε. Ο χάρτης είναι κείμενο 182 σελίδων ο οποίος, όπως ορίζεται ρητά, έχει εθελοντικό, μη δεσμευτικό χαρακτήρα. Το βασικό του μήνυμα είναι ότι η μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα είναι «επείγουσα, αναπόφευκτη και ωστόσο εφικτή» και ότι κάθε χώρα μπορεί να ξεκινήσει από σήμερα, όποιο κι αν είναι το σημείο εκκίνησής της.

«Κάθε χώρα από το δικό της σημείο εκκίνησης»

Κεντρικό «εργαλείο» του οδικού χάρτη αποτελεί η  «Προσέγγιση Ετοιμότητας της Μπελέμ» (Belém Readiness Approach). Η προσέγγιση αυτή αξιολογεί σε τι βαθμό κάθε χώρα είναι εκτεθειμένη στα ορυκτά καύσιμα και τη δυνατότητά της να διαχειριστεί τη μετάβαση, σε τρεις (3) βασικούς τομείς: ζήτηση ενέργειας (μεταφορές, βιομηχανία, κτίρια), προσφορά ενέργειας (πώς η παραγωγή ορυκτών προσαρμόζεται όταν πέφτει η ζήτηση), ευρύτερη οικονομία (δημοσιονομική εξάρτηση, επενδύσεις, κόστος κεφαλαίου). Περιλαμβάνει ακόμη δείκτες και τρόπους μέτρησης των δυνατών σημείων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει κάθε χώρα.

Οδικός χάρτης και Σάντα Μάρτα

Η Προεδρία της COP30 είχε ανακοινώσει ότι ο οδικός χάρτης θα τροφοδοτηθεί και από το διάλογο και τα αποτελέσματα της Πρώτης Διεθνούς Διάσκεψης για τη Μετάβαση από τα Ορυκτά Καύσιμα που πραγματοποιήθηκε, από τις 24 έως τις 29 Απριλίου 2026, στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας.

Στη διάσκεψη με μοναδικό θέμα την απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα συμμετείχαν στο σύνολο πενήντα επτά (57) χώρες, με είκοσι επτά (27) από αυτές να εκπροσωπούνται σε επίπεδο Υπουργών. Η Ελλάδα δεν συμμετείχε στη διάσκεψη.

Ο διάλογος στη Σάντα Μάρτα ήταν λιγότερο δομημένος σε σχέση με τις COP και βασίστηκε σε μία πιο συμμετοχική διαδικασία. Ο διάλογος και τα συμπεράσματα της διάσκεψης οργανώνονται σε πέντε (5) άξονες-διαδρομές (pathways): 1. Συλλογική δράση για την μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα μέσω παγκόσμιας συνεργασίας, 2. Επιτάχυνση της προόδου σε παγκόσμιο επίπεδο, να διαδοθεί το πνεύμα της Σάντα Μάρτα, και να επιτευχθεί συντονισμός ανάμεσα στους διεθνείς θεσμούς, 3. Σχεδιασμός ή ενδυνάμωση των εθνικών και τοπικών οδικών χαρτών για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, 4. Να ξεπεράσουμε τις μακροοικονομικές εξαρτήσεις, τις αλληλένδετες σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στα βασικά μεγέθη μιας οικονομίας που σχετίζονται με τα ορυκτά καύσιμα και 5. Να  ευθυγραμμίσουμε παραγωγούς και καταναλωτές στην κατεύθυνση απανθρακοποίησης του εμπορίου και στήριξης της πράσινης οικονομίας.

Η ανάπτυξη εθνικών οδικών χαρτών πάνω σε επιστημονικά δεδομένα για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα, τα οποία λαμβάνουν υπόψη τα διαφορετικά εθνικά και τοπικά χαρακτηριστικά και παρέχουν οδούς/κατευθύνσεις που μπορούν να πραγματοποιηθούν ήταν ένα από τα κύρια συμπεράσματα των συμμετεχόντων στη διάσκεψη της Σάντα Μάρτα. «Το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα θα πραγματοποιηθεί αλλά πώς αυτή θα οργανωθεί, διακυβερνηθεί, χρηματοδοτηθεί, καθώς και πώς θα γίνει με δίκαιο τρόπο» είναι ένα από τα χαρακτηριστικά συμπεράσματα στα οποία καταλήγει η έκθεση της Σάντα Μάρτα.

Η επόμενη διάσκεψη θα λάβει χώρα το 2027 στο Τουβαλού, με μία προπαρασκευαστική συνάντηση στην Ιρλανδία.

Συμπληρωματική στην COP η Σάντα Μάρτα

Οι δύο διαδικασίες έχουν τον ίδιο στόχο, αλλά λειτουργούν διαφορετικά. Η COP λειτουργεί με συναίνεση όλων των Μερών της Σύμβασης-Πλαισίου του ΟΗΕ. Γι’ αυτό ο οδικός χάρτης της βραζιλιάνικης Προεδρίας κατέληξε να είναι «εθελοντική, μη δεσμευτική συνεισφορά», χωρίς στόχους και χωρίς να κατονομάζει χώρες (Προεδρία COP30).

Η Σάντα Μάρτα αυτοπροσδιορίζεται ως «συμμαχία των πρόθυμων» (plurilateralism of the willing) και δεν διαπραγματεύεται κείμενα. Επιλέγει τους συμμετέχοντες με βάση τη στήριξή τους στη μετάβαση και δηλώνει ότι σχεδιάστηκε «για να συμπληρώσει και να επιταχύνει» τη δουλειά της Σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC). Ότι λειτουργεί συμπληρωματικά και υποστηρικτικά. Θα Από τη Σάντα Μάρτα λείπουν όμως οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ινδία και τα κράτη του Κόλπου (Carbon Brief).

Η COP τούς έχει όλους στο τραπέζι, αλλά με χαμηλή φιλοδοξία. Η Σάντα Μάρτα έχει φιλοδοξία, αλλά χωρίς συμμετοχή από τους μεγαλύτερους ρυπαντές και παραγωγούς ορυκτών καυσίμων.

Το στοίχημα της Αττάλειας

Ο πρώτος παγκόσμιος οδικός χάρτης για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμωναποτελεί ένα καλό νέο. Ιδιαιτέρως αισιόδοξη είναι και η πρωτοβουλία  για τη διοργάνωση Διεθνούς Διάσκεψης για τη Μετάβαση από τα Ορυκτά Καύσιμα. Για πρώτη φορά υπάρχει ένα κείμενο που δεν ρωτά αν θα φύγουμε από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά πώς. Υπάρχει επίσης πλέον μία διάσκεψη που θέτει τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα ως δεδομένο.

Για να παράξει όμως απτά αποτελέσματα, ο παγκόσμιος οδικός αυτός χάρτης θα πρέπει να τον αναγνωρίσει επίσημα η COP31 που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια από 9 έως 20 Νοεμβρίου 2026 και να τον συνδέσει με τη δεύτερη Παγκόσμια Αποτίμηση του 2028 (Second Global Stocktake – GST2).